İrtifak hakkı güzergâhı
İrtifak hakkı güzergâhı, bir parsel üzerinden komşu parsel lehine geçit, su, kanalizasyon ya da enerji hattı gibi bir hakkın tam olarak hangi şeritten geçtiğini gösteren ve tapuya tescil edilen haritadır.
İrtifak hakkı güzergâhı nedir?
İrtifak hakkı güzergâhı, bir parsel üzerinde başka bir parsel lehine kurulan hakkın arazide hangi şeritten geçtiğini, genişliğini ve alanını gösteren haritadır.
İrtifak hakkı, bir taşınmazın malikine başka birinin taşınmazı üzerinde belli bir kullanım imkânı veren haktır. Hakkın yüklendiği parsele "yüklü", hakkın sağladığı faydadan yararlanan parsele "yararlanan" parsel denir. Örneğin yola cephesi olmayan bir tarlanın sahibi, komşu tarladan geçerek yola çıkabilmek için geçit hakkı kurdurabilir.
Bu hak tapuya yazılmadıkça kural olarak doğmaz. Tapuya yazılabilmesi için de hakkın parselin neresinden geçtiğinin açıkça belirlenmesi gerekir. Bu belirleme bir harita mühendisinin ölçüsü ve güzergâh haritasıyla yapılır; harita olmadan "tarlanın kenarından geçebilir" gibi belirsiz bir hak, ileride anlaşmazlık doğurur.
Ne zaman gerekir?
- Geçit hakkı: Yola cephesi olmayan parselden yola yaya ya da araçla çıkmak için.
- Su, kanalizasyon ya da doğalgaz borusu: Kendi parselinize gelen hattın komşu parselden geçmesi gerekiyorsa.
- Elektrik hattı: Özel bir bağlantı hattının ya da direğin komşu parselde kalması durumunda.
- Kaynak ve kuyu: Başka bir parseldeki su kaynağından ya da kuyudan yararlanmak için.
- Ruhsat şartı: İmar planı olan yerlerde yola cephesi olmayan parsele yapı ruhsatı verilmez. İmar yönetmeliği, eski planlarla oluşmuş ve fiilî nedenlerle yola cephe sağlanamayan bazı parseller için bir istisna tanır: komşu parsellerden süresiz geçiş hakkı alınır ve bu hak tapu kaydına şerh edilirse ruhsat düzenlenebilir. Parselinizin bu istisnaya girip girmediğini belediye değerlendirir.
- Hakkın kaldırılması (terkin): Artık kullanılmayan bir hakkın tapudan silinmesi için de güzergâhın belirlenmesi gerekebilir.
Enerji nakil hatları, doğalgaz ana hatları ya da büyük su iletim hatları gibi kamu yatırımlarında irtifak hakkı çoğu zaman kamulaştırma yoluyla kurulur. Bu durumda haritayı yatırımı yapan idare yaptırır; süreci Kamulaştırma haritası sayfasında anlattık.
Süreç nasıl ilerler?
Başvurudan sonra arazide ölçü yapılır, güzergâh haritası ve dosya hazırlanır, kadastro kontrolünden sonra hak tapuya tescil edilir.
- Başvuru
- ÖlçüArazide ölçüm
- Kroki / dosya
- Kadastro Müdürlüğü kontrolündeKadastro Müdürlüğü
- Tapu Müdürlüğü'nde tescildeTapu Müdürlüğü
- Teslim
Gerekli evraklar
Hem yüklü hem yararlanan parselin tapu bilgisi ve maliklerin kimlikleri gerekir.
- Tapu senedi / tapu kaydı
- Kimlik fotokopisi
- Vekâletname (müşteri vekilse)Gerekirse
- SözleşmeGerekirse
Süreç kısaca
İşin ön şartı, iki parselin malikleri arasında anlaşmadır: hakkın türü, nereden geçeceği, genişliği ve varsa karşılığı konuşulmuş olmalıdır. Anlaşma ne kadar net olursa ölçü ve tescil o kadar sorunsuz ilerler.
Arazide iki parsel ve hakkın geçeceği şerit ölçülür. Ölçüye göre güzergâh haritası hazırlanır: şeridin sınırları, genişliği, alanı ve hangi parsel lehine kurulduğu gösterilir. Dosya, işin türüne göre ilgili kurumun kontrolünden geçer. Tescil için hakkı kuran sözleşme resmî şekilde düzenlenir, yani malikler tapu müdürlüğünde işlem yapar; hak, yüklü parselin tapu kaydına işlenir.
Parsel belediye ya da mücavir alan sınırı içindeyse irtifak hakkının kurulmasının veya kaldırılmasının imar mevzuatına uygunluğu belediye encümeni ya da il idare kurulunca onaylanır. Bu onay tescilden önceki ayrı bir aşamadır; hangi kurulun onayladığı ve takvimi parselin bulunduğu yere göre değişir.
Mevzuat dayanağı
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.779, m.780 ve m.781: Bir taşınmaz lehine başka bir taşınmaz üzerinde irtifak kurulabileceğini, hakkın kurulması için tapu kütüğüne tescilin şart olduğunu ve kuruluş sözleşmesinin resmî şekilde düzenlenmesi gerektiğini belirtir.
- Türk Medeni Kanunu m.727 ve m.747: Su, gaz, elektrik ve benzeri mecraların başka bir taşınmaza ayni hak olarak yüklenmesinin, komşuluk hukukunun gerektirdiği haller dışında ancak irtifak hakkıyla olabileceğini düzenler. Mecra dışarıdan görünmüyorsa irtifak tescille, görünüyorsa noterce düzenlenen sözleşme ve mecranın yapılmasıyla doğar. Genel yola çıkmak için yeterli geçidi olmayan malik ise tam bir bedel karşılığında komşularından geçit hakkı isteyebilir.
- Türk Medeni Kanunu m.785: Lehine irtifak kurulan taşınmaz için hakkın hiçbir faydası kalmamışsa yüklü taşınmazın malikinin hakkın kaldırılmasını isteyebileceğini, çok az yarar sağlayan hakkın ise bedel karşılığında kısmen ya da tamamen kaldırılabileceğini düzenler.
- Türk Medeni Kanunu m.692: Paylı (hisseli) malın tamamı üzerinde tasarruf işlemlerinin, aksine oybirliği kararı yoksa bütün paydaşların kabulüne bağlı olduğunu düzenler.
- 5368 sayılı Lisanslı Harita Kadastro Mühendisleri ve Büroları Hakkında Kanun m.1: Tescile tâbi olan arzî irtifak hakkı tesisi veya terkini işlemlerinin yapım sorumluluğunu lisanslı harita kadastro mühendislik bürolarına verir. Bu işi hangi büronun yürüteceği, parselin bulunduğu yere ve TKGM'nin iş dağıtım düzenine göre değişebilir.
- 3194 sayılı İmar Kanunu m.16: Belediye ve mücavir alan sınırı içinde irtifak hakkı tesisinin ya da terkininin kanun ve yönetmeliğe uygunluğunu belediye encümeni veya il idare kurulunun onaylayacağını düzenler.
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.5: Yola cephesi olmayan parsele yapı ruhsatı verilemeyeceğini; eski planlarla oluşmuş bazı parseller için süresiz geçiş hakkı ve tapu şerhi şartıyla istisna tanındığını düzenler.
- 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu m.4: Mülkiyetin tamamını almak yerine, amaç için yeterliyse taşınmazın belirli bir kesimi üzerinde kamulaştırma yoluyla irtifak hakkı kurulabileceğini düzenler. Kamulaştırmaya konu planı kamulaştırmayı yapan idare yapar ya da yaptırır (m.7).
Lisanslı büroların yetkisi il geneline yayılır. Yönetmeliğe göre başvuru sahibi, il genelinde yetkili lisanslı bürolardan birini seçmekte serbesttir; yine de TKGM iş dağıtımına ilişkin usul belirleyebildiği için uygulamada ayrıntı değişebilir.
Süreyi neler etkiler?
- Maliklerin anlaşması: Güzergâh, genişlik ya da karşılık üzerinde anlaşma yoksa iş başlamadan durur. Anlaşma sağlanamazsa zorunlu geçit gibi durumlarda yargı yolu gündeme gelir.
- Hisseli parseller: Yüklü parsel hisseliyse parselin tamamı üzerindeki tasarruf işlemleri için bütün paydaşların kabulü gerekir; yararlanan parsel hisseliyse durum dosyaya göre değerlendirilir.
- Encümen onayı: Belediye onayı gereken durumlarda encümen takvimi süreyi belirler.
- Güzergâhın uzunluğu: Birden çok parselden geçen bir hatta her parsel için ayrı malik ve ayrı kayıt işlemi olur.
- Arazi koşulları: Kar, çamur ya da sık bitki örtüsü ölçüyü geciktirebilir.
- Tapu kaydındaki şerhler: Yüklü parselde ipotek ya da haciz varsa tapu müdürlüğü ek şart arayabilir.
Sık sorulan sorular
Komşum geçit vermiyor, ne yapabilirim?
Genel yola çıkmak için yeterli geçidi olmayan malik, kanuna göre tam bir bedel karşılığında komşusundan geçit hakkı isteyebilir. Komşu kabul etmezse bu hak mahkeme yoluyla istenir ve mahkeme güzergâhı iki tarafın menfaatini gözeterek belirler. Bu süreç için avukata danışmanızı öneririz; mahkemenin istediği ölçü ve haritada destek verebiliriz.
Sözlü izinle yıllardır komşu tarladan geçiyorum, yeterli değil mi?
Sözlü izin tapuya işlenmiş bir hak değildir; parsel satıldığında ya da mirasçılara geçtiğinde yeni malik izni geri çekebilir. Kalıcı bir hak istiyorsanız güzergâhı belirleyip tapuya tescil ettirmeniz gerekir.
Tarlamdan enerji hattı geçecek, bu hizmet bunun için mi?
Kamu yatırımı olan hatlarda haritayı ve irtifak işlemlerini çoğu zaman yatırımı yapan kurum yürütür ve hak kamulaştırma ya da satın alma yoluyla kurulur. Size gelen tebligatı ve haritayı birlikte okuyabiliriz; ayrıntı için Kamulaştırmada harita süreci yazısına bakabilirsiniz.
İrtifak hakkı parselin alanını küçültür mü?
Hayır. Parsel yine sizin mülkiyetinizde kalır ve tapudaki alanı değişmez. Değişen, o şerit üzerinde hakkın gerektirdiği kullanıma katlanma yükümlülüğünüzdür; örneğin geçit şeridine kalıcı yapı yapamazsınız.
Kurulan irtifak hakkı kaldırılabilir mi?
Evet. Taraflar anlaşarak hakkı tapudan sildirebilir. Yararlanan parsel için hakkın faydası kalmamışsa, yüklü parsel maliki hakkın kaldırılmasını isteyebilir. Kaldırma da güzergâhın belirli olmasını gerektirdiğinden çoğu zaman ölçü ister.
İlgili hizmetler
- Kamulaştırma haritası: kamu yatırımlarında irtifak ve mülkiyet edinimi için.
- Aplikasyon: iki parselin sınırlarını arazide görmek için.
- Tevhit: yola cephesi olmayan parselin komşusuyla birleşmesi bir seçenekse.
Geçit ya da hat için hak mı kuracaksınız?
İki parselin ada ve parsel numaralarını ve aklınızdaki güzergâhı anlatın; ne gerektiğini birlikte belirleyelim.
Son gözden geçirme: . Bu sayfa harita mühendisimiz tarafından gözden geçirildi.