Kamulaştırmada harita süreci
Kamulaştırmada alınacak yerin sınırını, alanını ve cinsini gösteren planı kamulaştırmayı yapan idare yapar ya da yaptırır. Bu plan alınan alanın ve bedelin temelidir; malik olarak alanı, kalan kısmı ve üzerindeki varlıkları kontrol etmeniz önemlidir.
Kısaca cevap
Kamulaştırmada harita işini kamulaştırmayı yapan idare üstlenir. Kanuna göre idare, alınacak taşınmazın ya da üzerinde irtifak hakkı kurulacak yerin sınırını, yüzölçümünü ve cinsini gösteren ölçekli planı yapar ya da yaptırır; maliklerini ve adreslerini de tapu, vergi ve nüfus kayıtlarından tespit eder (Kamulaştırma Kanunu m.7). Bu plan, taşınmazınızdan ne kadar yerin alınacağını ve bedelin hangi alan üzerinden hesaplanacağını belirler.
Malik olarak sizin harita konusundaki işiniz, bu planı kontrol etmektir: alınan alan doğru hesaplanmış mı, kalan kısım kullanılabilir mi, üzerindeki ağaç, kuyu, duvar ve yapılar eksiksiz yazılmış mı? Bu soruların cevabı, uzlaşma görüşmesinde ve gerekirse mahkemede elinizdeki en somut veridir.
Süreç genel olarak nasıl ilerler?
- Kamu yararı kararı. Yol, baraj, enerji hattı gibi bir yatırım için yetkili merci kamu yararı kararı alır.
- Kamulaştırma planı ve malik tespiti. İdare planı hazırlatır. Parselin yalnız bir kısmı alınacaksa plan, alınacak kısım ile kalan kısmı ayrı ayrı gösterir.
- Kamulaştırma kararı ve tapuya şerh. Karar tapuya bildirilir ve kayda şerh düşülür. İdare, şerh tarihinden itibaren altı ay içinde bedelin mahkemece tespiti ve idare adına tescil için başvurduğunu gösteren belgeyi tapuya vermezse şerh kendiliğinden silinir.
- Satın alma ve uzlaşma. İdare, kıymet takdir komisyonunun belirlediği tahmini bedeli açıklamadan size pazarlıkla satın alma teklifini yazıyla bildirir. Yazının tebliğinden itibaren on beş gün içinde satmak istediğinizi idareye bildirirseniz uzlaşma komisyonu ile pazarlık görüşmesi yapılır; anlaşırsanız düzenlenen tutanak tapuda idare adına tescilin dayanağı olur.
- Mahkemede bedel tespiti. Anlaşma olmazsa idare, taşınmazın bulunduğu yerdeki asliye hukuk mahkemesine başvurarak bedelin tespitini ve taşınmazın idare adına tescilini ister (m.10). Mahkeme en az üç kişilik bir bilirkişi kurulundan rapor alır; kurulun üyelerinin uzmanlık alanları taşınmazın niteliğine göre belirlenir (m.15).
Kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda iptal davası, maddi hatalara karşı ise adli yargıda düzeltim davası açılabilir. Bu davalar için süre otuz gündür ve mahkemenin yaptığı tebligattan (tebligat yapılamayanlar için gazete ilanından) başlar (m.14). Tebligatı aldığınızda vakit kaybetmeden bir avukatla görüşmenizi öneririz.
Bazı durumlarda kıymet takdiri dışındaki işlemler sonraya bırakılarak taşınmaza önceden el konulabilir; buna acele kamulaştırma denir. Kanuna göre yurt savunması ihtiyacı ya da aceleliği için Cumhurbaşkanınca karar alınan hâllerde ve özel kanunların öngördüğü olağanüstü durumlarda uygulanır; mahkemece belirlenen değer idare tarafından bankaya yatırıldıktan sonra taşınmaza el konulabilir (m.27).
Kamulaştırma planında nelere bakmalısınız?
Alan
Planda alınacak kısmın alanı ile kalan kısmın alanının toplamı, tapudaki alanla uyuşmalı. Uyuşmuyorsa farkın nedeni anlaşılmalı: tapu kaydında eski bir fark mı var, yoksa hesapta bir hata mı? Tapudaki alan ile ölçülen alanın tutmadığı durumları ayrı bir yazıda anlattık.
Kalan kısım
Kısmen kamulaştırmada kalan parçanın ne işe yarayacağı, bedeli doğrudan etkiler. Kanun, kalan kısmın değerinde kamulaştırma yüzünden düşüş olursa bunun bedele eklenmesini, artış olursa artan değerin bedelden çıkarılmasını öngörür; bu düşüş kamulaştırma bedelinin yarısını geçemez (m.12). Kalan parça yararlanmaya elverişli değilse, malikin yazılı başvurusu üzerine bu kısmın da kamulaştırılması zorunludur. Başvuru, kamulaştırma kararının tebliğinden itibaren otuz gün içinde yapılmalıdır ve kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda dava açılmamış olması gerekir.
Kalan parçanın yola cephesi kalıyor mu, tarım yapılabilecek büyüklükte mi, imar planı varsa parsel şartlarını sağlıyor mu? Bunlar harita üzerinde görülebilecek sorulardır.
Üzerindeki varlıklar
Ağaçlar, kuyu, sulama sistemi, duvar, ahır, sera ve yapılar kamulaştırma bedelinde ayrıca değerlendirilir. Planda ya da tespit tutanağında eksik kalan bir varlık, bedelde de eksik kalabilir. Tespit sırasında arazide bulunmanız ve eksikleri yazılı bildirmeniz önemlidir.
Mülkiyet mi, irtifak mı?
Enerji nakil hattı ya da boru hattı gibi projelerde çoğu zaman taşınmazın mülkiyeti değil, üzerinden geçiş için bir irtifak hakkı kamulaştırılır. Arazi sizde kalır, ama kullanımına belirli kısıtlar gelir. Bu konuda irtifak hakkı güzergâhı sayfamıza bakabilirsiniz.
Harita mühendisi size nasıl yardımcı olabilir?
İdarenin planı resmî plandır; malikin yaptırdığı ölçü bunun yerine geçmez. Ama planın doğruluğunu sınamak, uzlaşma görüşmesine somut bilgiyle gitmek ve mahkemede itirazlarınızı teknik olarak ifade etmek için faydalıdır. Yapılabilecekler:
- Kamulaştırma sınırının arazideki yerini göstermek (aplikasyon).
- Alınan ve kalan alanları bağımsız olarak hesaplamak.
- Kalan kısmın yola cephesini, şeklini ve imar şartlarına uygunluğunu değerlendirmek.
- Arazideki ağaç, yapı ve tesisleri konumlarıyla birlikte ölçüp listelemek.
Hukuk Muhakemeleri Kanunu'na göre taraflar, dava konusu olayla ilgili olarak uzmanından bilimsel mütalaa alabilir (m.293). Kendi teknik değerlendirmenizi bu yoldan sunmanın kamulaştırma davanızda nasıl kullanılacağını avukatınızla birlikte planlamalısınız.
Örnek bir durum
Diyelim ki Kocasinan'da 8.000 m²'lik bir tarlanız var ve yeni bir yol projesi tarlanın ortasından 1.300 m²'lik bir şerit alıyor. Sayılar yalnızca örnektir.
Kamulaştırma planında tarla ikiye bölünüyor: bir yanda 6.300 m²'lik geniş bir parça, öbür yanda 400 m²'lik üçgen bir parça kalıyor. Üçgen parçanın yola cephesi var ama şekli yüzünden tarım için kullanılması zor. Ayrıca sulama kuyusu kamulaştırılan şeridin hemen kenarında ve borusu şeridin içinden geçiyor.
Bu dosyada sorulacak sorular şunlardır: Üçgen parça yararlanmaya elverişli mi, değilse tamamının kamulaştırılması istenecek mi? Kuyunun ve boru hattının yeniden kullanılabilir hâle getirilmesi için gereken gider hesaba katıldı mı? Büyük parçanın değerinde yol yüzünden bir artış ya da azalış var mı? Bunların her biri, haritada görünen bir duruma dayanır.
Sık sorulan sorular
Kamulaştırma haritasında alanım yanlış görünüyor, ne yapmalıyım?
Önce farkın nedenini anlamak gerekir; tapu kaydında eski bir fark da olabilir. Uzlaşma görüşmesinde bunu yazılı olarak belirtin. Dava aşamasındaysanız maddi hatalar için düzeltim yolu vardır; süreler kısa olduğu için avukatınızla hemen görüşün.
Kalan küçük parçayı da almalarını isteyebilir miyim?
Kalan parça yararlanmaya elverişli değilse kanun bu imkânı tanır. Başvuru yazılı yapılır ve kısa bir süreye bağlıdır. Parçanın elverişli olup olmadığı, büyüklüğü, şekli ve imar durumuyla birlikte değerlendirilir.
Ağaçlarım ve kuyum tespit tutanağında yok. Ne olur?
Eksik kalan varlıklar bedelde de eksik kalabilir. Tespit sırasında arazide bulunmanızı, eksikleri fotoğraf ve ölçüyle belgeleyip idareye yazılı bildirmenizi öneririz.
Arazimden enerji hattı geçecek, arazim elimden mi gidiyor?
Çoğu zaman hayır. Bu tür projelerde genellikle mülkiyet değil irtifak hakkı kamulaştırılır. Arazi sizde kalır ama hattın altındaki kullanım kısıtlanır ve bunun karşılığı bedele yansır.
İlgili hizmetler
- Kamulaştırma haritası: idareler ve malikler için yaptığımız işler.
- İrtifak hakkı güzergâhı: hat ve boru güzergâhlarında irtifak.
- Aplikasyon: kamulaştırma sınırının arazide gösterilmesi.
Arazinizde kamulaştırma mı var?
Elinize ulaşan yazıyı ve tapu bilgilerinizi iletin; planı birlikte okuyup alanı, kalan kısmı ve arazideki varlıkları kontrol edelim.
Son gözden geçirme: . Bu sayfa harita mühendisimiz tarafından gözden geçirildi.