İfraz ile tevhit arasındaki fark
İfraz bir parseli birden çok parsele ayırmak, tevhit ise yan yana duran parselleri tek parselde birleştirmektir. İkisi de tapudaki sınırı değiştirir; ikisi de imar kurallarına ve onaya bağlıdır.
Kısaca cevap
İfraz, tek bir parseli iki ya da daha fazla parsele ayırmaktır. Tevhit, birbirine bitişik iki ya da daha fazla parseli tek parsel hâline getirmektir. Biri böler, öteki birleştirir; ikisinin sonunda da tapuda yeni parsel numaraları ve yeni sınırlar oluşur.
İkisini aynı yazıda anlatmamızın nedeni, insanların çoğu zaman aynı soruyla gelmesidir: "Arsam şu hâliyle işime yaramıyor, ne yapmalıyım?" Cevap bazen bölmek, bazen birleştirmek, bazen de ikisini art arda yapmaktır. Hangisinin mümkün olduğunu ise sizin isteğiniz değil, parselin bulunduğu yerin imar durumu belirler.
İfraz ne zaman işe yarar?
İfraz, bir parselin parçalarını ayrı ayrı kullanmak ya da devretmek istediğinizde gündeme gelir. Sık karşılaştığımız durumlar:
- Geniş bir arsanın bir bölümünü satmak, kalanını elde tutmak.
- Mirasçıların ortak (hisseli) bir arsayı herkesin ayrı tapusu olacak şekilde bölmek istemesi.
- Aynı arsaya iki ayrı yapı yapıp her birini ayrı parselde tutmak.
- Bir kamu yatırımı için parselin bir parçasının ayrılması gerekmesi.
İfrazın en önemli sınırı asgari parsel şartlarıdır. İmar planı olan yerlerde yeni oluşacak her parselin plana ve yönetmelikte belirtilen en küçük cephe genişliği ve derinliği ölçülerine uyması gerekir (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.6; plan farklı bir ölçü getirmişse plan geçerlidir). Plan dışında kalan alanlarda da yönetmeliklerde belirlenen büyüklükten küçük ifraza izin verilmez (3194 sayılı İmar Kanunu m.15). Tarım arazilerinde ayrıca tarımsal arazinin bölünmesini sınırlayan kurallar devreye girer: Bakanlıkça belirlenen asgari tarımsal arazi büyüklüğünün ve il ilçe bazındaki yeter gelirli büyüklüğün altında ifraz yapılamaz, tarım arazisinde ifraz tarım bakanlığının iznine bağlıdır (5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu m.8, m.8/A, m.8/B).
Bir başka sınır da yola cephedir. İfrazla yola cephesi olmayan yeni bir parsel oluşturulamaz (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.5); imar planında yolu kapanan ve adanın ortasında kalan, yola cephesi olmayan bir parsel de ifraz edilemez (m.7).
Tevhit ne zaman işe yarar?
Tevhit, tek başına yapılaşmaya elvermeyen küçük ya da dar parselleri bir araya getirip kullanılabilir bir arsa elde etmek için yapılır. Örneğin cephesi çok dar iki komşu parselde ayrı ayrı bina yapılamıyorsa, birleştirilince imar planındaki yapılaşma koşullarını sağlayan tek parsel oluşabilir.
Tevhidin kendine özgü şartları vardır:
- Parsellerin birbirine bitişik olması gerekir.
- Parseller farklı maliklere aitse işlem genellikle maliklerin ortak talebiyle yürür ve birleşen parselde payların nasıl yazılacağı maliklerin anlaşmasına bağlıdır. Yalnız yapılaşmaya elverişli olmayan imar parsellerinde, tebliğden itibaren üç ay içinde anlaşma sağlanamazsa ilgili idare resen tevhit yapabilir (3194 m.15).
- Yapı nizamı ya da kullanım kararı farklı olan parseller, farklı yollardan cephe alan ara parseller ve planda bir ifraz hattıyla birbirinden ayrılmış parseller birleştirilemez (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.7).
- Aynı yapı nizamı ve kullanım kararındaki parseller tevhit edilince birleşen parselin taban alanı ve katlar alanı, birleşmeden önceki parsellerin ayrı ayrı hesaplanan toplamını aşmaz (aynı madde). Yani birleştirmek ek inşaat alanı kazandırmaz; kullanılabilir bir parsel kazandırır.
- Parsellerden birinde ipotek, haciz ya da başka bir şerh varsa bunun birleşen parsele nasıl taşınacağı tapuda ayrıca ele alınır. Bu durum işlemi zorlaştırabilir, önceden bakılmalıdır.
İkisinde ortak olan kurallar
İmar planı bulunan alanlarda ifraz ve tevhit, kural olarak parselasyon planı tapuya tescil edilmiş yerlerde yapılabilir ve yapılan işlemin imar planına ve imar mevzuatına uygun olması şarttır (3194 sayılı İmar Kanunu m.15, 7181 sayılı Kanunla değişik hâli). Parselasyon planı henüz yapılmamış bir bölgede bölme ya da birleştirme isteği bu yüzden geri çevrilebilir; böyle yerlerde önce o bölgede 18. madde uygulamasının yapılması beklenebilir.
Belediye ve mücavir alan içinde ifraz ve tevhidin mevzuata uygunluğunu belediye encümeni ya da il idare kurulu onaylar (3194 sayılı İmar Kanunu m.16). Bu sınırların dışında kararı veren makam ve işlemin yolu değişir; TKGM genelgeleri encümen kararını belediye ve mücavir alan içinde belediye encümeni, dışında il encümeni olarak tanımlar. Onaydan sonra kadastro müdürlüğünce kontrol edilir ve tapuya tescil edilir.
Parselin bir bölümü imar planında yola ya da başka bir kamu alanına isabet ediyorsa, ifraz veya tevhit sırasında bu bölümün ayrılması istenebilir. Bu konuyu yola terk ve yoldan ihdas yazımızda ayrıca anlattık.
Kimin yapacağı: İfraz ve tevhidin teknik belgelerini kimin hazırlayacağı, parselin bulunduğu yere ve işin türüne göre değişir. Lisanslı harita kadastro bürolarının yapım sorumluluğundaki tescile tabi işler arasında birleştirme sayılmıştır, ifraz bu sayımda geçmez (5368 sayılı Kanun m.1). Bununla birlikte Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü ek kadastro teknik hizmetleri belirleyebilir ve uygulama işin türüne göre değişebilir. Hangi yolun geçerli olduğunu parselinize bakarak söyleriz.
Örnek bir durum
Diyelim ki Talas'ta, iki kardeşin yarı yarıya hisseli olduğu 1.200 m²'lik bir arsa var ve her biri kendi payını ayrı tapuda görmek istiyor. Burada sayılar yalnızca örnektir.
İlk soru şudur: imar planı bu adada en az kaç metrekare ve kaç metre cephe istiyor? Plan örneğin en az 500 m² ve belirli bir cephe istiyorsa, arsayı 600'er m²'lik iki parsele bölmek mümkün olabilir. Plan daha büyük parsel istiyorsa ifraz yapılamaz; kardeşler hisseli devam eder ya da başka bir paylaşma yolu arar.
Tersi de olur. Diyelim ki komşu iki parselin her biri 280 m² ve ayrı ayrı bina yapılamayacak kadar dar. Malikler anlaşırsa tevhitle 560 m²'lik tek parsel oluşur, yapılaşma koşulları bu yeni parsel üzerinden uygulanır. İki malik arasındaki paylar da tapuda yeniden yazılır.
Bazen ikisi birlikte gerekir: önce iki parsel birleştirilir, sonra yeni sınırlarla yeniden bölünür. Buna halk arasında "tevhit ve ifraz" ya da sınır düzeltmesi denir. Mevcut bitişik parsellerin sınırını düzeltmek için yapılan ve parsel sayısını değiştirmeyen işlemlerde asgari ifraz şartları aranmaz; bunun için maliklerin talebi gerekir ve parsel sayısı değişmemelidir (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.7).
Süreci ne uzatır?
İfraz ve tevhit dosyasının ne kadar süreceğini birkaç etken belirler:
- Parselasyon planının tescilli olup olmadığı ve imar durumunun açık olup olmadığı.
- Hisseli tapuda bütün maliklere ulaşılabilmesi ve hepsinin imzası.
- Tapuda ipotek, haciz ya da şerh bulunması.
- Arazideki sınırların tapu sınırıyla uyuşması; uyuşmuyorsa önce bu farkın anlaşılması gerekir.
- Belediye encümeninin toplanma takvimi ve kurum yoğunluğu.
Kanun, encümen onayı ve tapu tescili için idarelere süre öngörür: onay en geç otuz gün içinde sonuçlandırılır, tapuya bildirim on beş gün içinde yapılır, tapu müdürlüğü tescili bir ay içinde sonuçlandırır (3194 m.16). Ama eksik evrak ve ek inceleme bu süreleri pratikte uzatabilir.
Sık sorulan sorular
İfraz ve ayırma, tevhit ve birleştirme aynı anlama mı geliyor?
Evet. Tapu ve kadastro dilinde ifraz ayırma, tevhit birleştirme anlamına gelir; TKGM genelgeleri de iki adı birlikte kullanır. Belgelerde iki ifadeyi de görebilirsiniz.
Hisseli arsamı ifrazla bölüp herkese ayrı tapu verebilir miyim?
Oluşacak her parsel asgari parsel şartlarını sağlıyorsa ve bütün paydaşlar anlaşıyorsa çoğu zaman mümkündür. Şartlar sağlanmıyorsa ifraz yapılamaz. Paydaşlar anlaşamazsa ortaklığın giderilmesi için mahkeme yolu gündeme gelir.
Tevhit yapınca inşaat hakkım artar mı?
Kural olarak artmaz. Birleşen parselin inşaat alanı, birleşmeden önceki parsellerin ayrı ayrı hesaplanan haklarının toplamını geçemez. Kazancınız, tek başına kullanılamayan parsellerin kullanılabilir hâle gelmesidir.
Tarla vasıflı arazimi bölebilir miyim?
Tarım arazilerinde bölünmeyi sınırlayan ayrı kurallar vardır ve arazi küçüldükçe ifraz izni zorlaşır. Kesin cevap, arazinin büyüklüğüne, cinsine ve bulunduğu yerin planına bağlıdır. Tapu bilgilerinizle birlikte bize danışabilirsiniz.
Önce hangisi yapılır, ifraz mı tevhit mi?
İhtiyaca göre değişir. Sınır düzeltmesi gerektiğinde önce parseller birleştirilir, ardından yeni sınırlarla bölünür. Hangi sıranın uygun olduğunu imar durumuna bakarak birlikte belirleriz.
İlgili hizmetler
- İfraz: parseli bölme işinin ayrıntıları.
- Tevhit: parselleri birleştirme işinin ayrıntıları.
- Aplikasyon: işe başlamadan önce sınırların arazideki yerini görmek için.
- Yola terk ve yoldan ihdas nedir?: yola isabet eden kısımlar için.
Parseliniz için hangisi mümkün?
Tapu bilgilerinizi ve ne yapmak istediğinizi anlatın; imar durumuna bakıp ifrazın, tevhidin ya da ikisinin birlikte yapılıp yapılamayacağını açıklayalım.
Son gözden geçirme: . Bu sayfa harita mühendisimiz tarafından gözden geçirildi.