Kat irtifakından kat mülkiyetine geçiş
Kat irtifakı, bina tamamlanmadan önce arsa payına bağlı olarak kurulan haktır. Bina bitip yapı kullanma izin belgesi alınınca kat mülkiyetine çevrilir; bugün bu geçiş çoğu durumda iskânın ardından kendiliğinden yapılır.
Kısaca cevap
Kat irtifakından kat mülkiyetine geçmek için temel şart, binanın tamamlanması ve yapı kullanma izin belgesinin (iskânın) alınmasıdır. İskânı verilen yapılarda cins değişikliği ve kat mülkiyetine geçiş, idare ile kadastro ve tapu müdürlükleri arasındaki elektronik aktarımla kendiliğinden (resen) yapılır; bu kural 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununun 10. maddesinin altıncı fıkrasında, 7327 sayılı Kanunla değiştirilen biçimiyle yer alır. Yani çoğu durumda malikin ayrıca başvurması gerekmez; ama işlemin takıldığı durumlar vardır ve bunların çoğu ölçü ve proje uyumsuzluğundan çıkar.
Kat irtifakı ile kat mülkiyeti arasındaki fark
Kat irtifakı, henüz yapılmamış ya da tamamlanmamış bir binanın ileride oluşacak bağımsız bölümleri (daire, dükkân, ofis) için arsa üzerinde kurulan bir haktır. Tapunuzda arsa payınız ve size ayrılacak bağımsız bölümün numarası yazar; ama ortada hukuken tamamlanmış bir bina yoktur.
Kat mülkiyeti ise tamamlanmış binanın bağımsız bölümleri üzerinde kurulan mülkiyettir. Her bağımsız bölüm, kat mülkiyeti kütüğünün ayrı bir sayfasında ayrı bir taşınmaz olarak kayıtlıdır (Kat Mülkiyeti Kanunu m.13).
Kat irtifakı olan bir daire de satılabilir, devredilebilir ve ipotek edilebilir. Ama kat mülkiyeti, binanın projesine uygun tamamlandığını ve kullanılmasına izin verildiğini de gösterdiği için alıcılar ve bankalar tarafından daha güvenli bir kayıt olarak görülür.
Geçiş nasıl ilerler?
Kanuna göre kat mülkiyetinin kurulması için tapuya yetkili idarenin onayladığı ve elektronik ortamda tapuya gönderdiği mimari proje ile yapı kullanma izin belgesi verilir; ayrıca malikçe imzalanmış bir yönetim planı da gerekir. Kat irtifakı daha önce kurulmuşsa, geçişte yönetim planı ayrıca istenmez (m.12 ve m.14).
Bugün işleyen yol genel olarak şöyledir:
- Bina tamamlanır, yapı sahibi iskân için ilgili idareye başvurur.
- İdare, binanın ruhsata ve eklerine uygun yapıldığını tespit edince yapı kullanma izin belgesini düzenler.
- Belge, adres kayıt sistemi üzerinden kadastro müdürlüğüne iletilir.
- Kadastro müdürlüğü, belgeyi ve yapı aplikasyon projesini esas alarak tescil bildirimi hazırlar.
- Tapu müdürlüğü cins değişikliğini yapar ve kat irtifakını kendiliğinden kat mülkiyetine çevirir.
Bu akışta harita mühendisinin işi asıl olarak inşaatın başında yapılır. Ruhsat aşamasında binanın köşe koordinatlarını, yaklaşma mesafelerini ve kotlarını gösteren yapı aplikasyon projesi harita mühendislerince hazırlanıp idarece onaylanır (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.57). Bina bu projeye göre araziye aktarılır ve sonunda tescil bildirimi de bu projeye dayanır. Başlangıçtaki ölçü ne kadar doğruysa, sondaki geçiş o kadar sorunsuz olur.
Geçişi geciktiren durumlar
- İskânın alınamaması. Binada ruhsata aykırı bir değişiklik (kat ilavesi, kapatılmış balkon, çıkma farkı) varsa iskân çıkmaz; iskân yoksa kat mülkiyetine geçilmez.
- Binanın parsel sınırına ya da yola taşması. Bina, yapı aplikasyon projesindeki yerinden kaymışsa ya da sınırı aşıyorsa tescil bildirimi hazırlanamayabilir.
- Aynı parselde birden çok blok. Kanun, ana taşınmazın tamamı kat mülkiyetine çevrilmeden yalnız bazı bölümleri üzerinde kat mülkiyeti kurulmasına izin vermez (m.10). Bloklardan biri tamamlanmamışsa ya da iskânı alınmamışsa geçiş bu yüzden takılabilir. Toplu yapı sayılan sitelerde ise kanun, tamamlanan yapıların kat irtifakının kat mülkiyetine çevrilmesine izin verir (m.66). Sitenizin toplu yapı sayılıp sayılmadığı projeye ve tapu kaydına bağlıdır.
- Elektronik aktarımın eksik kalması. İskân düzenlenmiş ama tapuya işlenmemiş olabilir; bu durumda işlemin hangi kurumda beklediğini sormak gerekir. Eski tarihli iskân belgeleri sisteme yüklenememişse, kanun idarenin belgeyi ve yapı aplikasyon projesini elektronik ortamda kadastro müdürlüğüne göndermesi hâlinde aynı kendiliğinden yolu işletir.
- Eski binalar. Yapı kullanma izin belgesi olmayan eski binalar için şartlı bir istisna olarak yapı kayıt belgesi yolu vardır: belgeyi alan yapıda, maliklerin tamamı razıysa ve imar planında umumi hizmet alanına denk gelen kısım terk edilirse, iskân aranmadan kat mülkiyeti kurulabilir. Yapı kayıt belgesi için kanundaki başvuru dönemi kapanmıştır; bu yol bugün yalnız belgeyi o dönemde almış yapılar için söz konusu olabilir (3194 sayılı İmar Kanunu geçici m.16).
Örnek bir durum
Diyelim ki Melikgazi'de sekiz daireli bir apartmanda oturuyorsunuz. Kat irtifakı inşaat başlarken kurulmuş, daireler bu hâliyle satılmış. Yıllar geçmiş ama tapuda hâlâ kat irtifakı yazıyor. Sayılar yalnızca örnektir.
İlk bakılacak şey iskânın alınıp alınmadığıdır. Alınmamışsa sorun tapuda değil, binadadır: ruhsata aykırı bir değişiklik olup olmadığı ve giderilip giderilemeyeceği incelenir. İskân alınmış ama tapuya işlenmemişse, belgenin kadastro müdürlüğüne ulaşıp ulaşmadığı ve tescil bildiriminin neden hazırlanmadığı araştırılır. Arazide yapılan bir ölçüm, binanın projedeki yerinde olup olmadığını gösterir; çoğu zaman düğüm burada çözülür.
Süreyi neler etkiler?
- İskân başvurusunun eksiksiz olması ve binanın ruhsata uygunluğu.
- Binanın parseldeki konumunun yapı aplikasyon projesiyle örtüşmesi.
- Aynı parseldeki bütün blokların durumu.
- İdare, kadastro ve tapu müdürlükleri arasındaki aktarımın tamamlanması.
- Bağımsız bölümlerde haciz, ipotek ya da şerh bulunması.
Sık sorulan sorular
Kat irtifaklı daireyi satabilir miyim?
Evet. Kat irtifakı tapuya tescilli bir haktır; satış, devir ve ipotek yapılabilir. Alıcının ve bankanın kat mülkiyeti isteyip istemediği ise ayrı bir konudur.
İskân aldık, kat mülkiyeti için ne yapmalıyız?
Çoğu durumda ayrıca başvurmanız gerekmez; geçiş kendiliğinden yapılır. Tapuda değişiklik görmüyorsanız işlemin hangi kurumda beklediğini öğrenmek gerekir. Bina ile proje arasında bir uyumsuzluk varsa bunu ölçüyle tespit edebiliriz.
Kat mülkiyetine geçince arsa payım değişir mi?
Kural olarak hayır. Arsa payları kat irtifakı kurulurken onaylı projeye göre belirlenir ve geçişte aynen taşınır. Projede bir değişiklik yapılmışsa durum ayrıca incelenir.
Bütün kat maliklerinin imzası gerekir mi?
Kanun, iskâna dayalı geçişin kendiliğinden yapılmasını öngörür; bu yolda tek tek malik imzası toplamak gerekmez. Ayrıca bu geçiş, arsa malikinin ya da irtifak sahibi ortak maliklerden birinin istemiyle de yapılabilir. Kendiliğinden yürümeyen durumlarda ne isteneceğini tapu müdürlüğüne sormak gerekir.
İlgili hizmetler
- Kat irtifakı ve kat mülkiyeti: bu süreçteki harita işleri.
- İnşaat aplikasyonu: binanın projedeki yerine doğru oturması için.
- Cins değişikliği için neler gerekir?
- As-built nedir, neden istenir?
Tapunuzda hâlâ kat irtifakı mı yazıyor?
Tapu ve iskân bilgilerinizi iletin; geçişin nerede takıldığını birlikte bulalım ve gerekiyorsa binanın parseldeki konumunu ölçelim.
Son gözden geçirme: . Bu sayfa harita mühendisimiz tarafından gözden geçirildi.