As-built nedir, neden istenir?
As-built, bir bina, yol ya da altyapı tamamlandıktan sonra gerçekte nasıl ve nereye yapıldığını gösteren ölçü ve çizimdir. Proje ne yapılacağını, as-built ne yapıldığını gösterir; teslim, kabul ve ileride yapılacak işler için istenir.
Kısaca cevap
As-built, İngilizcede "yapıldığı gibi" demektir. Bir yapı ya da tesis tamamlandıktan sonra, onun gerçekte nereye, hangi ölçüde ve hangi kotta yapıldığını gösteren ölçü ve çizime denir. Türkçede "uygulama sonrası ölçüm" ya da "yapıldı projesi" de denir.
Proje, ne yapılacağını anlatır. Ama sahada her zaman küçük ya da büyük farklar oluşur: bir boru engel yüzünden başka yerden geçer, bir duvar birkaç santimetre kayar, bir rögarın kotu değişir. As-built bu farkları kayda geçirir. İşi teslim alan idare, işletmeci ya da ileride aynı yerde çalışacak ekip, kâğıttaki projeyi değil gerçekte var olanı bilir.
Kimler ister?
As-built istenen başlıca durumlar şunlardır:
- Kamu yapım işlerinde teslim ve kabul. Kamu ihale sözleşmelerinde uygulanan Yapım İşleri Genel Şartnamesi, geçici kabulden sonra uygulama sırasında yapılan değişiklikleri de içeren ve işin bitmiş durumunu gösteren nihai projelerin yüklenici tarafından idareye teslim edilmesini öngörür. Çizimin ayrıntısı ve biçimi sözleşme ve teknik şartnamede yazar.
- Altyapı kurumları. Su, kanalizasyon, doğal gaz, elektrik ve haberleşme hatlarının gerçek güzergâhı ve derinliği, kurumların kayıtlarına işlenmek üzere istenebilir; hangi biçimde ve hangi ayrıntıda isteneceği kuruma ve işe göre değişir.
- Sanayi ve ticari tesisler. Fabrika, depo ya da sitelerde saha altyapısının, yolların ve yapıların gerçek konumu, işletme ve bakım için gerekir.
- Yatırımcı ve işveren. Yapılan işin miktarını (metraj) ve projeye uygunluğunu görmek, hakediş ve kesin hesap tartışmalarında ortak bir veri elde etmek için.
Binalarda, yapı kullanma izni aşamasında idare, yapının ruhsat ve eklerine, fen ve sağlık kurallarına uygun tamamlanıp tamamlanmadığını belirler (Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği m.64). Yönetmelik başvuruda istenecek belgeleri sınırlı sayar ve as-built bunlar arasında yer almaz (m.65/1). Kontrol sırasında idareden ne isteneceğini başvuru öncesinde idareye sormak yerinde olur. Kat mülkiyetine geçişte de binanın parseldeki yerinin yapı aplikasyon projesiyle uyuşması önemlidir; bu konuyu kat irtifakından kat mülkiyetine geçiş yazımızda anlattık.
As-built ölçümü neleri içerir?
İçerik, işin türüne göre değişir. Sık karşılaşılanlar:
- Binalarda: Yapının köşe koordinatları, parsel sınırlarına ve komşu yapılara uzaklıkları, zemin kat döşeme kotu ve bina yüksekliği, bahçe duvarları ve giriş rampaları.
- Yollarda: Yol ekseni, kenar çizgileri, kaldırımlar, şevler, menfezler ve enkesitler.
- Altyapıda: Boru ve kablo güzergâhı, derinlik, rögar ve vana yerleri, rögarların kapak ve taban kotları, bağlantı noktaları.
- Saha işlerinde: Dolgu ve kazı sonrası zemin kotları; gerekirse yapılan iş miktarının hesabı.
Teslim genellikle ülke koordinat sisteminde, koordinatlı ve kotlu bir bilgisayar çizimi (DWG ya da DXF), nokta listesi ve kısa bir açıklama raporu olarak yapılır. Karmaşık yapılarda drone ile üretilmiş üç boyutlu veri de eklenebilir.
Ne zaman yapılmalı?
As-built adı "iş bittikten sonra" dese de, kapanacak işler kapanmadan ölçülmelidir. Hendeğe döşenen boru, üstü kapandıktan sonra ancak kazıyla görülebilir. Bu yüzden altyapı işlerinde ölçüm aşamalı yapılır: hat döşenir, ölçülür, sonra hendek kapatılır.
Binalarda da temel ve subasman aşamasında yapılan kontrol ölçüleri, sonradan çıkabilecek bir konum ya da kot tartışmasında elinizdeki en güçlü veridir. İşin sonunda yapılan as-built ölçümü bu ara ölçülerle birlikte değerlendirildiğinde daha anlamlı olur.
Halihazır harita ve rölöveden farkı
Halihazır harita, bir alanın o anki durumunu genel olarak gösterir: yapılar, yollar, ağaçlar, duvarlar, arazi kotları. Belirli bir projeyle karşılaştırma amacı taşımaz.
Rölöve, var olan bir yapının ölçülü çizimidir; genellikle eski ya da tarihî yapılarda, tadilat ve restorasyon öncesinde yapılır.
As-built ise belirli bir projenin uygulamasını belgelemek için yapılır. Amaç, projeyle gerçekleşen arasındaki farkı göstermektir. Teknik olarak benzer ölçme yöntemleri kullanılsa da çıktının neye göre hazırlandığı farklıdır.
Örnek bir durum
Diyelim ki Kayseri'de bir organize sanayi bölgesinde bir fabrika binası ve saha altyapısı tamamlandı. Projeye göre yağmur suyu hattında on iki rögar var. Sayılar yalnızca örnektir.
As-built ölçümünde rögarlardan ikisinin, sahadaki bir engel nedeniyle projedeki yerinden birkaç metre kaydırıldığı, birinin taban kotunun da projeden farklı olduğu görülüyor. Bu farklar çizime işleniyor. Yıllar sonra tesis genişletilmek istendiğinde, yeni bağlantı projesi kâğıttaki eski projeye göre değil, bu gerçek konum ve kotlara göre hazırlanıyor. Kazıda yanlış yerde boru arama ve hattı kırma riski azalıyor.
İşi neler etkiler?
- İşin büyüklüğü ve ölçülecek eleman sayısı.
- Kapanmadan ölçülmesi gereken kısımların inşaat takvimiyle uyumu.
- İdarenin ya da işverenin istediği teslim biçimi ve ayrıntı düzeyi.
- Proje dosyasının ve önceki ölçülerin elde olması.
Sık sorulan sorular
As-built ölçümünü kim yaptırır?
Genellikle işi yapan yüklenici ya da yatırımcı yaptırır. İşverenin bağımsız bir kontrol ölçüsü istemesi de olağandır.
İskân için as-built gerekiyor mu?
Yapı kullanma izni yönetmeliği, başvuruda dilekçe, fenni mesul ya da yapı denetim raporları, enerji kimlik belgesi ve fotoğraflar dışında belge istenmesini öngörmez; as-built bunlar arasında değildir. İdare binanın ruhsata uygunluğunu kendisi denetler. Başvuru öncesinde idareye sormanızı öneririz.
Proje ile ölçüm farklı çıkarsa ne olur?
As-built farkı kayda geçirir, karar vermez. Farkın kabul edilebilir olup olmadığına sözleşme, şartname ya da ilgili idare karar verir. Farkın erken görülmesi, düzeltmeyi kolaylaştırır.
Hangi formatta teslim edilir?
Çoğunlukla koordinatlı DWG ya da DXF çizimi, nokta listesi ve rapor olarak. Kurumların kendi şablonları varsa onlara uyulur.
İlgili hizmetler
- As-built (uygulama sonrası) ölçümü: hizmetin ayrıntıları.
- Halihazır harita: alanın mevcut durumunun haritası.
- 3 boyutlu modelleme: karmaşık yapılarda üç boyutlu veri.
- İnşaat aplikasyonu: yapının projedeki yerine aktarılması.
Teslim için as-built mi istendi?
İşin türünü, istenen teslim biçimini ve takviminizi anlatın; kapanmadan ölçülmesi gereken kısımları birlikte planlayalım.
Son gözden geçirme: . Bu sayfa harita mühendisimiz tarafından gözden geçirildi.