3 boyutlu modelleme
3 boyutlu modelleme, bir yapının, şevin ya da arazinin drone fotoğrafları ve yerden ölçülerle ölçekli sayısal kopyasının çıkarılmasıdır; model üzerinde ölçü alınır, kesit ve görünüş çıkarılır.
3 boyutlu modelleme nedir?
3 boyutlu modelleme, bir yapının ya da arazinin ölçekli sayısal kopyasını çıkarmaktır: bilgisayarda çevirip bakabildiğiniz, üzerinde uzunluk, yükseklik ve hacim ölçebildiğiniz bir model.
Modeli çoğunlukla fotogrametri ile üretiyoruz. Fotogrametri, aynı nesnenin farklı açılardan çekilmiş çok sayıda fotoğrafından geometrisini hesaplama yöntemidir. Drone yapının ya da yamacın çevresinde planlı hatlarda uçar; fotoğraflar hem dik hem eğik açıyla çekilir. Agisoft yazılımı bu fotoğraflardaki ortak noktaları eşleştirir ve milyonlarca noktadan oluşan bir nokta bulutu üretir. Nokta bulutu, her noktasının koordinatı ve rengi bilinen bir ölçü kümesidir. Bu buluttan yüzeyi kaplayan dokulu bir model, kesitler ve görünüşler elde edilir.
Modelin gerçek boyutlarda olması için yerden ölçü şarttır. Yapının çevresine ve cephesine konan kontrol noktaları GNSS alıcısıyla ya da GeoMax Zoom80 robotik total station ile ölçülür. Total station, açı ve mesafe ölçerek noktanın konumunu bulan alettir; robotik olanı prizmayı kendisi izler. Böylece model hem ölçekli olur hem de ülke koordinat sistemine oturur. Nokta bulutlarını temizlemek ve iki dönemi karşılaştırmak için CloudCompare kullanıyoruz.
Bazı işler fotoğrafla çözülmez: iç mekânlar, ağaç altında kalan yüzeyler, çok ince ayrıntı isteyen cepheler. Bu işlerde modeli fotoğraftan değil, total station ile klasik ölçüden üretiriz.
Ne zaman gerekir?
- Tarihî yapılar ve restorasyon: Yapının bugünkü hâlinin ölçülü kaydı. Rölöve çizimine altlık olur; rölöve, yapının mevcut durumunu gösteren ölçülü mimari çizimdir.
- Ulaşılması zor ya da tehlikeli yerler: Kayalık, dik yamaç, şev, heyelan bölgesi. Ekip yamaca çıkmadan ölçü alınır, iş kazası riski azalır.
- Maden ocağı ve döküm sahası: Basamak ve şev geometrisi, kazılan ya da dökülen malzeme hacmi.
- Dönemsel karşılaştırma: Aynı alanın iki farklı tarihteki modeli üst üste konur; nerede kazı, nerede dolgu ya da kayma olduğu renkli bir farka dönüşür.
- Bina cephesi: Cephe kaplaması, iskele planı ya da tadilat projesi için cephe ölçüsü.
- Şantiye ve uygulama sonrası kayıt: Yapılan işin projeye uygunluğunu görmek. Bir kurum uygulama sonrası ölçü istiyorsa as-built sayfasına bakın.
- Sunum: Yatırımcıya, kurula ya da komşulara projenin çevresiyle birlikte gösterilmesi.
Model her zaman gerekli değildir. Yalnız düz bir arazinin yükseklikleri isteniyorsa plankote ya da ortofoto çoğu zaman yeterlidir; bunu işin başında birlikte değerlendiririz.
Süreç nasıl ilerler?
- Amaç ve doğrulukModelin ne için kullanılacağını konuşuruz: sunum mu, ölçü mü, hacim mi? İstenen doğruluk, ölçü planını ve teslim biçimini belirler.
- Ölçü planıUçuş hatları, eğik çekim açıları ve kontrol noktalarının yeri planlanır. Alan izne bağlı bir hava sahasındaysa izin süreci başlar.
- Arazi çalışmasıKontrol noktaları kurulur ve GNSS ya da total station ile ölçülür. Drone çekimi yapılır, eksik kalan açılar yerden tamamlanır.
- Büroda işlemeFotoğraflar hizalanır, nokta bulutu ve dokulu model üretilir. Gereksiz noktalar (araç, ağaç, insan) temizlenir.
- Doğruluk denetimiHesaba katılmayan denetim noktalarıyla modelin sapması ölçülür. Sonuç teslim raporuna yazılır.
- TeslimModel, nokta bulutu, kesitler ve görünüşler yaygın dosya biçimlerinde teslim edilir; açma ve ölçme yolu anlatılır.
Mevzuat dayanağı
3 boyutlu modeli ve nokta bulutunu adıyla düzenleyen ayrı bir kanun ya da yönetmelik maddesi yoktur; harita yönetmeliğinde de bu sözler geçmez. İşin ölçü tarafı genel harita mevzuatına bağlıdır.
Ölçü teknikleri. Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği (26 Haziran 2018 tarihli ve 30460 sayılı mükerrer Resmî Gazete) detay noktalarının elektronik takeometre (total station), GNSS, LiDAR ya da başka teknik ve yöntemlerle ölçülebileceğini söyler (m.45). Fotogrametrik çalışmalar için ayrı bir bölüm vardır (beşinci bölüm, m.51 ile m.72 arası). Bu kurallar harita üretimi için yazılmıştır. Model resmî bir başvuruda kullanılacaksa, başvurulan kurumun kendi teknik şartnamesi ayrıca okunur.
Tarihî yapılar. Tescilli bir yapı ya da sit alanında yapılacak işler 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu kapsamındadır. Kanunun 18. maddesi, tescilli taşınmaz kültür varlıklarının rölöve, restorasyon ve restitüsyon projelerinde ve uygulamasında restoratör mimar ya da mimar bulunmasını zorunlu tutar. Biz ölçüyü ve modeli sağlarız; projenin müellifi mimardır. Koruma bölge kurulunun ölçü ve teslim şartları varsa işin başında öğrenilir.
Drone uçuşu. Uçuş, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı'nın (SHT-İHA) güncel sürümüne uyularak yapılır. Talimat yakın zamanda yenilendi; pilot yetkisi, kayıt ve uçuş bölgesine göre izin kuralları buna göre belirlenir. Uçuş yapılacak yere göre ek izin gerekebilir ya da uçuşa kapalı olabilir; bunu uçuştan önce kontrol ederiz.
Kişisel veri. Fotoğraflarda kişiler ve plakalar seçilebilir. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, kişisel verilerin işlendikleri amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olmasını ister (m.4). Bu nedenle görüntüleri yalnız işin amacı için kullanırız.
Süreyi neler etkiler?
- Yapının büyüklüğü ve karmaşıklığı: Çok cepheli, girintili çıkıntılı yapılar daha fazla açıdan çekim ister.
- Çevredeki engeller: Ağaç, elektrik hattı, bitişik bina ve dar sokak uçuşu zorlaştırır; bazı yüzeyler yerden tamamlanır.
- Uçuş izni: İzne bağlı bölgelerde izin beklenir.
- Işık ve hava: Sert gölge ve parlama doku kalitesini bozar; rüzgâr ve yağış çekimi durdurur.
- İstenen ayrıntı: İnce ayrıntı daha yakından, daha çok fotoğraf ve daha uzun işleme demektir.
- Erişim ve güvenlik: Kontrol noktalarının kurulacağı yerlere ulaşım, şantiye ya da maden ocağının çalışma düzeni.
- Teslim ürünleri: Yalnız model mi, yoksa kesit, görünüş ve çizim de mi isteniyor?
Sık sorulan sorular
Model ne kadar doğru olur?
Doğruluk; çekim mesafesine, kontrol noktalarının sayısına ve yapının yüzeyine göre değişir. Bu yüzden önceden bir sayı söylemeyiz. Hesaba katmadığımız denetim noktalarıyla modelin sapmasını ölçer, teslim raporuna yazarız.
Rölöve çizimini de siz mi yapıyorsunuz?
Tescilli yapılarda rölöve projesinin hazırlanması ve uygulanması mimarın görevidir. Biz modeli, nokta bulutunu, kesit ve görünüşleri ölçülü olarak hazırlayıp mimara altlık veririz.
Modeli kendi bilgisayarımda açabilir miyim?
Evet. Modeli yaygın görüntüleyici programların açtığı biçimlerde teslim ederiz. Ölçü almak ve kesit çıkarmak isteyenlere hangi programla nasıl yapılacağını gösteririz.
İki farklı tarihteki durumu karşılaştırabilir misiniz?
Evet. Aynı alan aynı kontrol noktalarına bağlanarak yeniden modellenir ve iki model üst üste konur. Fark, renkli bir harita ve hacim tablosu olarak verilir. Hacim hesabının ayrıntısı kübaj sayfasında.
Bina içini de modelleyebiliyor musunuz?
Drone dış yüzeyler içindir. İç mekânın ölçüsü ayrı bir yöntem gerektirir; bu işleri ayrıca konuşuruz.
İlgili hizmetler
- Ortofoto harita: alanın ölçekli, güncel hava görüntüsü.
- As-built ölçümü: yapılan işin projeye göre ölçülmesi. Ayrıca okuyun: As-built nedir, neden istenir?
- Kübaj: kazı, dolgu ve stok hacmi.
- Halihazır harita: arazinin ölçülmüş çizgi haritası.
Bir yapının ya da arazinin modeli mi gerekiyor?
Ne için kullanacağınızı anlatın; yöntemi ve teslim edilecekleri birlikte belirleyelim.
Son gözden geçirme: . Bu sayfa harita mühendisimiz tarafından gözden geçirildi.